Kopiec Krakusa stoi w dzielnicy XIII Krakowa, na prawym brzegu Wisły, na najwyższym wzniesieniu wapiennego zrębu Krzemionek — Wzgórzu Lasoty (271 m). Kopiec ma wysokość od podstawy 16 m; średnica u podstawy wynosi 57 m, a na szczycie osiąga około 8 m. Obiekt łączy się z lokalną tradycją Rękawki.
Skąd pochodzi kopiec?
Twórcy i pierwotne przeznaczenie kopca nie są pewne. Jedna z hipotez wiąże nazwę wzgórza z rodziną Awdańców i komesem Lassotą. Brak jednoznacznych dowodów doprowadził do powstania wielu teorii dotyczących pochodzenia kopca, od lokalnych tradycji po sugestie o wpływach z obszarów poza Małopolską.
Co wykazały badania archeologiczne?
Badania prowadzone w latach 1934–1937 pod kierunkiem Józefa Żurowskiego i Franciszka Jakubika obejmowały wykopanie lejowego przekopu sięgającego do podstawy kopca — w rezultacie odsłonięto około 60% powierzchni podstawy. W pobliżu i w obrębie kopca znaleziono ślady osadnictwa z końca kultury łużyckiej oraz zabytki ruchome i szczątki, które trafiły do nasypu podczas sypania.
Wyniki wykopalisk wskazały, że kopiec mógł powstać najwcześniej około 500 roku p.n.e., lecz późniejsze badania przyniosły różne datowania. W dolnych partiach natrafiono na brązowe okucie pasa typu awarskiego datowane na VII–VIII wiek, a w górnej części znaleziono srebrny denar czeski Bolesława II (972–999), co ustawiło granice czasowe dyskusji o powstaniu kopca. Nie odnaleziono jednak jednoznacznego pochówku wewnątrz nasypu.
Jak zbudowano kopiec i jakie ma wymiary?
Wnętrze kopca oparto na wysokim słupie, do którego przymocowano promieniowo wyplecione z wikliny przegrody. Przestrzenie między przegrodami wypełniono mocno ubitą ziemią i kamieniami, co zapewniło stabilność konstrukcji. Objętość kopca oszacowano na około 19 100 m³, a wierzchołek ma formę płaską.
Jakie hipotezy i legendy wiążą się z kopcem?
Historyk Jan Długosz przypisał powstanie kopca postaci Kraka, legendarnego założyciela miasta, opisał też zwyczaj pochówku na szczycie wzgórza. Niektóre teorie łączą kopiec z kulturą celtycką — zwracano uwagę na możliwe związki astronomiczne pomiędzy Kopcem Krakusa i innymi kopcami oraz na daty zgodne z celtyckim kalendarzem świąt.
Przekształcenia i prace konserwatorskie
W XIX wieku kopiec włączono w system austriackich fortyfikacji — otoczono go wałem, murem i fosą, a w obrębie powstały koszary fortu cytadelowego 33 „Krakus”. W okresie międzywojennym obiekty fortyfikacyjne zlikwidowano. W 2012 roku rozpoczęły się prace rewitalizacyjne prowadzone przez architekta Piotra Orzeszka z pracowni Stvosh na zlecenie Miasta Krakowa; inwestycję realizowano etapami od 2013 r. Prace obejmują aspekty architektoniczne, konserwatorskie, archeologiczne, geologiczne i przyrodnicze oraz przebudowę dróg i ścieżek wokół kopca.
Inne kopce w regionie
W historycznej Małopolsce poza Krakowem zachowały się inne duże nasypy kurhanowe, między innymi w Krakuszowicach, Leszczkowie, Sandomierzu, Sólcy, Święcicy i Złotej. Niektóre z tych obiektów pozwalają analizować praktyki pogrzebowe i kulturowe w regionie na przestrzeni wieków.
Informacje praktyczne
- Adres: 30-543 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (11 322 opinie)
