Plac Bohaterów Getta znajduje się w dzielnicy Podgórze w Krakowie. Powstał stopniowo w XIX wieku jako tzw. Mały Rynek, pełnił funkcje targowiska i przestrzeni publicznej, a w latach 1941–1943 był częścią getta krakowskiego. Na przełomie XX i XXI wieku przeszedł modernizację i otrzymał pomnik odnoszący się do wydarzeń z okresu okupacji.
Jak powstał plac?
Na planach katastralnych z pierwszej połowy XIX wieku wyodrębniono zarys placu, początkowo niezabudowanego. Na jego terenie znajdowała się ujeżdżalnia wykorzystywana przez stacjonujących ułanów, a od lat 80. XIX wieku plac pełnił funkcję targowiska — najpierw handlowano tu świniami, potem także bydłem. W miarę rozwoju zabudowy powstawały nowe budynki mieszkalne i usługowe oraz uregulowano granice placu.
Czym był plac w pierwszej połowie XX wieku?
W 1917 plac otrzymał nazwę placu Zgody w związku z połączeniem Podgórza z Krakowem. W okresie międzywojennym funkcjonowały tu zakłady rzemieślnicze, punkty sprzedaży i lokale gastronomiczne. W 1930 powstał na placu dworzec autobusowy dla połączeń z regionem podkarpackim, wzniesiony w latach 1930–1931 według projektu Adolfa Siódmaka. Plac współdzielił obsługę ruchu autobusowego z innym dworcem w Krakowie i łącznie obsługiwał około miliona pasażerów rocznie. Przy placu istniała także pętla tramwajowa linii numer 3.
Co działo się na placu podczas funkcjonowania getta?
Getto krakowskie utworzono 3 marca 1941 decyzją gubernatora dystryktu krakowskiego, 3 marca 1941. Plac stał się jego centralnym punktem. Wszyscy nieżydowscy mieszkańcy zostali wysiedleni z wyjątkiem aptekarza Tadeusza Pankiewicza. Na terenie dworca autobusowego działał posterunek granatowej policji, a wzdłuż części placu biegł mur z elementem przypominającym macewy. W murze znajdowało się przejście dla pieszych oraz brama wjazdowa na ulicę Lwowską.
Na placu umieszczono tablicę z napisem po niemiecku i po polsku informującą o „Żydowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej” i wprowadzono zakaz postoju pojazdów oraz poruszania się bez przepustek. Przez środek placu biegła ulica będąca przedłużeniem Targowej — obecny przebieg tej ulicy zaznaczono mozolnie innym ułożeniem nawierzchni. Plac służył jako główne miejsce koncentracji ludności przed wywózkami; w jego zachodniej części gromadzono ludzi, a w części centralnej ładowano skonfiskowane rzeczy na ciężarówki.
Na placu dokonano pierwszej selekcji 4 czerwca 1942, podczas której rozstrzelano co najmniej 111 osób. Ostatnia selekcja podczas likwidacji getta miała miejsce 13 marca 1943. Zwłoki ofiar pochowano w zbiorowej mogile na terenie obozu Płaszów. Do połowy grudnia 1943 trwało sortowanie zagrabionego majątku, a opuszczone mieszkania zasiedlono przez decyzję niemieckiego starosty miasta.
Co symbolizuje monument z krzesłami i jak upamiętniono plac?
Po przebudowie placu w 2005 roku odsłonięto pomnik składający się ze 70 krzeseł. Autorami upamiętnienia są Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak. Inspiracją dla formy pomnika była relacja Tadeusza Pankiewicza z jego książki, opisująca sprzęty wynoszone na plac podczas akcji opróżniania mieszkań. Pomnik otrzymał wyróżnienie w konkursie European Prize for Urban Public Space w 2006 oraz Gold Award w konkursie Urban Quality Award w 2011.
Jakie ślady historii są widoczne dziś?
Przebudowa z 2005 roku objęła m.in. rozbiórkę i odbudowę od podstaw budynku dawniego dworca autobusowego. W części placu zachowano czytelne elementy pamięci — układ nawierzchni wskazujący dawny przebieg ulicy oraz wspomniany pomnik z krzesłami, który nawiązuje do działań związanych z opróżnianiem mieszkań w getcie.
Pomnik z 70 krzesłami otrzymał wyróżnienie European Prize for Urban Public Space w 2006 i Złotą Nagrodę Urban Quality Award w 2011.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48576570624
- Strona internetowa: exciting-krakow.com
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (13 657 opinii)
