Stanisław Alberti — prawnik, starosta i ofiara Katynia

Stanisław Florian Alberti był prawnikiem i urzędnikiem państwowym, który łączył działalność publicystyczną i tłumaczeniową z pracą administracyjną jako starosta. Służył w Legionach Polskich i w Wojsku Polskim, a w 1940 zginął po aresztowaniu przez władze radzieckie.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się 27 listopada 1895 w Krakowie w rodzinie Stanisława i Marii z Dobieckich. W 1914 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich i służył w 2. pułku piechoty. W czasie służby został ranny i w Wiedniu amputowano mu prawą rękę.

Po leczeniu studia prawnicze rozpoczął na Uniwersytecie Wiedeńskim, a następnie kontynuował je na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 1922 uzyskał absolutorium i stopień doktora prawa. Później uzyskał też doktoraty z filozofii i historii sztuki.

Kariera wojskowa i działalność w niepodległej Polsce

Po odzyskaniu niepodległości 2 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Był przydzielony do sztabu gen. Tadeusza Rozwadowskiego, a następnie pełnił służbę frontową jako adiutant i oficer w jednostkach 4. pułku piechoty Legionów oraz w sztabie II Brygady Piechoty Legionów. Awansował do stopnia kapitana i w 1922 został zweryfikowany z starszeństwem od 1919.

W latach 1920–1925 pracował na stanowiskach sztabowych i operacyjnych. Z dniem 30 września 1925 został przeniesiony w stan spoczynku z powodu trwałej niezdolności do służby wojskowej. W 1928 mieszkał w Warszawie, a w latach 30. figurował w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Żywiec.

Działalność publicystyczna, tłumaczenia i praca administracyjna

Alberti był znawcą literatur słowiańskich i niemieckiej. Tłumaczył utwory czeskie, słowackie oraz niemieckie i wydawał serię Biblioteka Słowiańska, w której promował twórców z południa Europy słowiańskiej. W połowie lat dwudziestych publikował artykuły o Zakopanem, teatrze Witkacego, twórczości Jana Kasprowicza oraz malarstwie Rafała Malczewskiego.

Od lipca 1928 pełnił funkcje administracyjne w starostwie powiatu włodzimierskiego. 28 czerwca 1929 został mianowany starostą powiatu dąbrowskiego z siedzibą w Dąbrowie Tarnowskiej. Od 13 grudnia 1930 do września 1939 był starostą powiatu bialskiego z siedzibą w Białej Krakowskiej. Był także aktywny w organizacjach społecznych i komitetach związanych z kulturą i obronnością.

Aresztowanie, śmierć i upamiętnienie

Po agresji ZSRR na Polskę w 1939 Alberti, jako emerytowany oficer, zgłosił się do służby w kampanii wrześniowej. Po 17 września 1939 został aresztowany przez władze radzieckie we Lwowie. Na wiosnę 1940 został zamordowany przez NKWD.

Jego nazwisko figuruje na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej; został wymieniony na liście wywózkowej 55/4-90 pod numerem 25. Ofiary tej części zbrodni katyńskiej zostały pochowane na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni. 26 listopada 2009 na budynku przy placu Wojska Polskiego 11 w Bielsku-Białej odsłonięto tablicę pamiątkową upamiętniającą Stanisława i Kazimierę Alberti.

Publikacje, przekłady i wyróżnienia

Do przekładów autorstwa Stanisława Albertiego należą m.in. tłumaczenia utworów Thomasa Manna, Aloisa Jiráska, Vladislava Vančury oraz Karla Čapka. Wydawał także materiały w ramach Biblioteki Słowiańskiej. Za służbę i działalność publiczną otrzymał między innymi trzykrotnie Krzyż Walecznych oraz Złoty Krzyż Zasługi (1937).