Barbakan (Rondel) to gotycka budowla obronna umieszczona przed Bramą Floriańską, po południowej stronie ulicy Basztowej. Znajduje się na Plantach, w sąsiedztwie historycznej bramy miejskiej.
Czym był barbakan i jakie miał zadania?
Barbakan pełnił funkcję wysuniętej fortyfikacji osłaniającej dostęp do Bramy Floriańskiej. Jego konstrukcja umożliwiała prowadzenie ognia flankowego w kierunku napastników atakujących bramę miejską.
Jak zbudowano Barbakan i jakie ma cechy obronne?
Obiekt ma kształt wycinka koła z średnicą wewnętrzną 24,40 m, a grubość murów przekracza 3 m. W koronie muru umieszczono siedem wieżyczek — okrągłych i sześciobocznych — ustawionych naprzemiennie.
Barbakan dawniej łączył się z Bramą Floriańską długą szyją obronną. Mury szyi miały wewnątrz hurdycje spoczywające na arkadach oraz otwory strzelnicze. Wejście do rondla prowadziło od strony Kleparza i było ustawione prawie równolegle do linii murów obwodowych, co ułatwiało ostrzeliwanie napastników. Do bram twierdzy prowadziły mosty zwodzone przerzucone nad kamienną fosą o szerokości 24 metrów i głębokości 3,5 metra. Od strony Kleparza zbudowano wysuniętą przybudówkę, pod którą kiedyś przepływała woda; przybudówka wiązała się z obsługą bram i mostów zwodzonych.
Skąd pochodzi budowa Barbakanu i jak potoczyły się jego dzieje?
Barbakan wzniesiono w latach 1498–1499 za panowania króla Jana Olbrachta. Decyzję o budowie motywowano obawą przed najazdem wołosko-tureckim po klęsce bukowińskiej. Inspiracją dla króla były barbakany w Toruniu z lat 1429 i 1449. Jan Olbracht osobiście położył kamień węgielny i przeznaczył na budowę 100 grzywien.
W pierwszej połowie XIX wieku pojawiły się plany wyburzenia Barbakanu ze względów sanitarnych; dekret cesarski z Wiednia z 1806 zalecał rozbiórkę warowni. W obronie Barbakanu i Bramy Floriańskiej wystąpił senator Feliks Radwański w 1816 roku i argumentacja ta przeważyła nad poleceniem dekretu.
Czy Barbakan był planowany jako miejsce innych ekspozycji?
W 1909–1910 przygotowano koncepcję umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej autorstwa braci Styka; artyści przedstawili szkice i wydali broszurę pt. „Grunwald w Rondlu Bramy Floriańskiej”. Centralna Komisja do spraw opieki nad zabytkami w Wiedniu nie wyraziła zgody na umieszczenie panoramy w zabytkowej budowli, argumentując obawą o jej uszkodzenie. Diorama Grunwaldzka Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego pokazywano w specjalnej, drewnianej konstrukcji na placu św. Ducha.
Co można zobaczyć dziś i jak obiekt jest wykorzystywany?
Na Barbakanie umieszczono płytę pamiątkową poświęconą Marcinowi Oracewiczowi; legenda głosi, że podczas konfederacji barskiej nabił on karabin guzikiem od czamary i zabił rosyjskiego dowódcę Panina. Obecnie Barbakan funkcjonuje jako oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Muzeum wykorzystuje go do organizacji wystaw, organizacji zawodów sportowych — na przykład mistrzostw Polski w szermierce — rekonstrukcji historycznych walk rycerskich, pokazów tańców dworskich oraz projekcji filmowych pod nazwą BarbaKino.
Barbakan stoi przed Bramą Floriańską, na Plantach, po południowej stronie ulicy Basztowej.
Informacje praktyczne
- Adres: Basztowa, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:30–18:00
- Telefon: +48124210201
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (6 943 opinie)
