Wtorek, 17 listopada Imieniny: Elżbieta, Grzegorz, Salomea
Teraz Wtorek, 17 listopada 2026
Przewodnik

Baszta Sandomierska w Krakowie — historia i zabytkowe mury

• Filip Krawczyk • 2 min czytania

Baszta Sandomierska
Fot. Cancre · „Baszta Sandomierska, 2010” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Baszta Sandomierska to jedna z trzech istniejących baszt na wzgórzu wawelskim, położona na jego południowo-zachodnim skraju. W duecie z Basztą Lubranką tworzy zespół baszt ogniowych z połowy XV wieku.

Baszta Sandomierska stoi na południowo-zachodnim krańcu Wawelu i należy do trzech zachowanych wież warownych tego wzgórza. Zestawiona z Basztą Lubranką (Senatorską) reprezentuje typ baszt ogniowych powstałych w połowie XV stulecia.

Jak kształtowała się historia baszty?

Basztę po raz pierwszy wymieniono w źródłach w 1462 roku, w związku z wydarzeniem, gdy po zabójstwie magnata Jędrzeja Tęczyńskiego na wzgórzu ścięto sześciu rajców miejskich. Tradycja podaje, że w wieży więziono szlachtę pochodzącą z ziemi sandomierskiej.

Dolne kondygnacje poddano przebudowie w XVI–XVII wieku, gdy przeznaczono je na kwaterę dla pachołków starościńskich. W XVIII wieku baszta znalazła się w złym stanie. W 1856 roku Austriacy przeprowadzili prace, m.in. zmienili nakrycie i dobudowali klatkę schodową; te przeróbki usunął Zygmunt Hendel podczas prac z lat 1911–1914.

Co widać przy baszcie?

Wzdłuż zieleńca obok baszty ciągnie się pas kamiennych murów obronnych, nadbudowanych po wojnie na fundamentach z początku XIV wieku. Przy tych murach znajduje się ujście kanału, którym w 1772 roku konfederaci barscy dostali się na Wawel.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Ile baszt zachowało się na wzgórzu wawelskim?
Na wzgórzu wawelskim zachowały się trzy baszty; Baszta Sandomierska jest jedną z nich.
Kiedy Baszta Sandomierska pojawiła się w źródłach historycznych?
Basztę wzmiankowano po raz pierwszy w 1462 roku, w związku ze ścięciem sześciu rajców po zamordowaniu Jędrzeja Tęczyńskiego.
Jakie prace konserwatorskie przeprowadzono w XXI wieku?
W latach 2003–2004, według projektu Piotra Stępnia i Stanisława Karczmarczyka, zrekonstruowano trzy wykusze strzelnicze, odtworzono ganek III piętra, wykonano zewnętrzne schody prowadzące na ten ganek i przywrócono pierwotny układ stropów w górnych kondygnacjach.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Filip Krawczyk

Nazywam się Filip Krawczyk i w redakcji wavelo.pl odpowiadam za dział Przewodnik. Opisuję miejsca warte odwiedzenia w Krakowie i w okolicy — zabytki, muzea, szlaki, parki i punkty widokowe, razem z praktycznymi wskazówkami dla odwiedzających.

Czytaj również