Fabryka Emalia Oskara Schindlera to zespół dawnych hal produkcyjnych i budynku administracyjnego na Zabłociu w Krakowie. Zakład funkcjonował przed wojną jako fabryka naczyń emaliowanych "Rekord", a od 1939 działał pod zarządem Oskara Schindlera jako Deutsche Emailwarenfabrik (DEF). Po wojnie kompleks przeszedł w ręce państwa, a od 2007 roku część obiektów pełni funkcję muzealną.
Jak powstała fabryka i jak działała podczas wojny?
Zakład powołano w 1937 jako Fabrykę Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych Rekord. Początkowo mieścił się przy ul. Romanowicza 9, a od stycznia 1938 przeniesiono produkcję do nowego budynku na Zabłociu. W 1939 fabryka została wystawiona na upadłość, a następnie przejęta przez Oskara Schindlera, który wydzierżawił i rozbudował zakład.
W zakładzie wytwarzano naczynia emaliowane. Od 1943 uruchomiono również dział produkcji zbrojeniowej, gdzie powstawały menażki dla Wehrmachtu oraz części do amunicji. Personel fabryki zmieniał się w czasie wojny — z początkowej przewagi polskich pracowników z czasem coraz większą grupę stanowili Żydzi przebywający w getcie i w obozie Płaszów.
W jaki sposób fabryka stała się miejscem ratunku?
Schindler zatrudniał w zakładzie osoby zagrożone eksterminacją i starał się ulokować je w pobliżu fabryki, na przyległej parceli. W 1944 liczba pracowników wynosiła około 1100. Gdy front zbliżał się i Niemcy przystąpili do likwidacji obozów, Schindler wraz z księgowym Itzhakiem Sternem przygotował znaną „listę Schindlera” i ewakuował fabrykę do Brünnlitz w Kraju Sudetów, przewożąc na nową placówkę ponad 1100 osób, które pracowały tam aż do 8 maja 1945 roku.
Losy fabryki i jej właściciela opisał Thomas Keneally w powieści Arka Schindlera, a Steven Spielberg zrealizował na jej podstawie film Lista Schindlera, nakręcony w dużej mierze w Polsce.
Co obejmuje oddział muzealny przy Lipowej?
Muzeum Historyczne Miasta Krakowa utworzyło w budynku administracyjnym przy fabryce stałą wystawę zatytułowaną Kraków – czas okupacji 1939–1945. Ekspozycja zajmuje 45 sal i przedstawia dzieje miasta oraz jego mieszkańców w okresie II wojny światowej.
Wystawa podzielono na kilkanaście segmentów tematycznych poświęconych m.in. wojnie 1939 roku, roli Krakowa jako ośrodka władzy Generalnego Gubernatorstwa, życiu codziennemu mieszkańców, losom Żydów krakowskich, tajnemu państwu oraz historii pracowników fabryki i samego Oskara Schindlera. Do eksponatów dołączono obszerną dokumentację fotograficzną i archiwalną ze zbiorów polskich i zagranicznych. Oddział otwarto 10 czerwca 2010 roku.
Jakie inne instytucje działają w kompleksie?
Po 1947 obiekty przejęły m.in. Zakłady Wytwórcze Podzespołów Telekomunikacyjnych Telpod. W części terenu zachowano wagę pomostową z lat 30. XX wieku. Po 2007 roku teren fabryki został podzielony między Muzeum Historyczne Miasta Krakowa a Muzeum Sztuki Współczesnej, które funkcjonuje na terenie dawnego zakładu.
Fabryka Schindlera jest także jednym z obiektów na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki.
Informacje praktyczne
- Adres: Lipowa 4, 30-702 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 9:00–20:00, pn 10:00–15:00
- Telefon: +48122570096
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (26 143 opinie)
