Muzeum Archeologiczne w Krakowie powstało w 1850 roku jako instytucja gromadząca i eksponująca zabytki przeszłości. Placówka rozrosła się szybciej dzięki darom społeczeństwa i własnym badaniom terenowym, które wzbogaciły kolekcję o unikatowe obiekty, między innymi posąg Światowida ze Zbrucza.
Historia
Instytucja rozpoczęła działalność jako Muzeum Starożytności i początkowo funkcjonowała w ramach Biblioteki Jagiellońskiej. W ciągu kolejnych dekad zmieniała lokalizacje, a od 1967 r. zajmuje obecną siedzibę. Przy powołaniu muzeum wystosowano apel do społeczeństwa o przekazywanie znalezisk; szeroki odzew przyczynił się do szybkiego powiększenia zbiorów.
Muzeum prowadziło i prowadzi badania archeologiczne na terenach Małopolski oraz poza nią — m.in. na obszarach dziś należących do Ukrainy, Litwy i Białorusi. Od 1949 r. badania objęły także obszar Nowej Huty, co sprawiło, że jest on jednym z najlepiej przebadanych rejonów w Polsce. Prace były realizowane również w Górach Świętokrzyskich, gdzie w starożytności rozwijało się hutnictwo żelaza. Dyrektorami muzeum byli m.in. Gotfryd Ossowski (1850–1894) i Włodzimierz Demetrykiewicz (1894–1937); od 2011 r. dyrektorem jest Jacek Górski.
Budynek i podziemia
Na miejscu gmachu muzeum w IX–XIII wieku znajdowały się drewniano-ziemne umocnienia podgrodzia, a od XIV wieku miejski mur obronny. Pozostałości tych umocnień zachowały się w podziemiach i w północno-wschodniej części ogrodu muzealnego. W północno-zachodnim narożniku zabudowań widoczne są relikty fortyfikacji i baszty Murarzy, przez którą prowadzi wejście do gmachu.
W obrębie terenu muzeum istniały kiedyś obiekty świeckie i sakralne: m.in. dwory, łaźnia miejska oraz kościół z klasztorem karmelitów bosych. Po kasacie klasztoru przez władze austriackie budynki przejęły instytucje sądowe i więzienne. Po 1956 r. część zespołu przekazano na cele kulturalne, a od 1964 r. sukcesywnie przenoszono do niego pracownie, bibliotekę, magazyny i sale wystawowe.
W związku ze zbliżającą się 175. rocznicą powstania muzeum zaplanowano modernizację historycznej siedziby. W pierwszym etapie zaadaptowano dotychczas nieużytkowane poddasze, co zwiększyło powierzchnię użytkową o 700 m². W nowej przestrzeni utworzono stałą ekspozycję i salę konferencyjną przeznaczoną także do zajęć edukacyjnych.
Wystawy i kolekcje
W gmachu głównym prezentowana jest stała ekspozycja Pradzieje i średniowiecze Małopolski, ukazująca różne aspekty życia dawnych mieszkańców regionu. W aranżacji nowej odsłony zastosowano współczesne wizualizacje, a wystawa została przygotowana z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W narracji wyodrębniono kluczowe daty, od 70 000 p.n.e. do około 1300 n.e., które oznaczono hasłami opisującymi kolejne etapy rozwoju osadnictwa i kultury.
Ekspozycja w podziemiach poświęcona jest historii miejsca i losom osób więzionych w tym budynku. W ramach wystawy pokazano m.in. duży fragment kamiennego muru miejskiego z przełomu XIV i XV wieku oraz tzw. celę śmierci, wykorzystywaną podczas okupacji niemieckiej.
Muzeum prowadzi wystawy sezonowe i oddział w Nowej Hucie. Do sezonowych należą m.in. ekspozycja poświęcona dziejom Rynku krakowskiego i kościoła św. Wojciecha oraz pokaz historii garncarstwa pradziejowego w Lamusie przy dworze w Branicach. W przeszłości muzeum zorganizowało także liczne ekspozycje czasowe i objazdowe — przykładem są wystawy "Archeologiczna autostrada" i "Ukraina przed wiekami". Wystawa "Pompeje. Życie i śmierć w cieniu Wezuwiusza" zawierała m.in. 114 oryginalnych eksponatów z Neapolu i otrzymała wyróżnienie w rankingu Archeologicznych Sensacji 2019.
Ze względu na prace modernizacyjne znacznej części zabytkowego budynku część wystaw została zamknięta od 2 kwietnia 2024 r. do około grudnia 2026 r. Do ekspozycji zawieszonych należały m.in. kolekcja 'Bogowie starożytnego Egiptu' oraz 'Peruwiańskie zbiory Władysława Klugera'. Wystawy te zaplanowano do ponownego pokazania po zakończeniu remontu.
Działalność badawcza, wydawnicza i status prawny
Muzeum prowadzi badania archeologiczne, które przez lata dostarczały nowych zabytków do kolekcji. Zbiory rozrosły się dzięki wykopaliskom i darom. Placówka publikuje serię "Biblioteka MAK" (dotąd 9 tomów) oraz czasopismo "Materiały Archeologiczne" (wydano 42 tomy). Do 2006 r. ukazało się także 25 tomów "Materiałów Archeologicznych Nowej Huty".
Muzeum działa jako samorządowa instytucja kultury, której organizatorem jest Województwo Małopolskie. Ogólny nadzór sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a zarządzanie bezpośrednie prowadzi Zarząd Województwa Małopolskiego. Przy muzeum funkcjonuje jedenastoosobowa Rada Muzeum powoływana przez Zarząd Województwa Małopolskiego. Kolekcja muzealna liczy ponad 773 000 zabytków.
Informacje praktyczne
- Adres: Senacka 3, 31-002 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124227100
- Strona internetowa: ma.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (2 703 opinie)
