W maju i czerwcu 2025 roku na elewacji budynku znanego jako Feniks przy ul. Basztowej 15 w Krakowie pojawiły się banery wyborcze, co wywołało pytania o zgodność takich nośników z miejską uchwałą krajobrazową. W związku z niejednoznaczną relacją przepisów wyborczych i prawa miejscowego prezydent miasta wystąpił do Państwowej Komisji Wyborczej o stanowisko. Po wyborach urzędnicy przeprowadzili kontrole dotyczące banerów na tej nieruchomości; kilka postępowań zakończyło się notatkami służbowymi stwierdzającymi, że niektóre zgłoszone nośniki były już przedmiotem wcześniejszych ustaleń.
Jak miasto interpretuje przepisy?
Urząd Miasta Krakowa przyjął wykładnię z 27 maja 2024 roku, zgodnie z którą materiały wyborcze mogą być umieszczane w przestrzeni miejskiej bez naruszenia uchwały krajobrazowej tylko wtedy, gdy spełnione są jednocześnie trzy warunki: nośnik znajduje się na terenie prywatnym i właściciel wyraził zgodę, montaż nie wymaga urządzenia, które z kolei wymagałoby pozwolenia na budowę, oraz lokalizacja nie leży w granicach parków kulturowych. Wykładnia ta była stosowana także podczas kampanii 2025 roku i pozostaje podstawą oceny do czasu wejścia w życie nowelizacji uchwały.
Co ustaliła Państwowa Komisja Wyborcza i czym zajmują się organy kontroli?
Państwowa Komisja Wyborcza wskazała, że organy wyborcze działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. PKW zaznaczyła, że ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa podlegającego sankcjom karnym, leży po stronie organów ścigania i sądów, a nie organów wyborczych. W praktyce magistrat nie uznał stanowiska PKW za rozstrzygające w kwestii kolizji norm i postanowił oczekiwać doprecyzowania przepisów w nowelizacji uchwały krajobrazowej.
Jakie działania podejmuje miasto i jakie są konsekwencje praktyczne?
W toku kampanii urząd odnotował kilka zgłoszeń dotyczących materiałów wyborczych. W jednym z przypadków, dotyczącym banerów na ul. Basztowej, zarejestrowano cztery postępowania wyjaśniające zakończone notatkami z wizji lokalnej przeprowadzonych 6, 10, 12 i 17 czerwca 2025 roku; w notatce z 9 czerwca 2025 roku odnotowano, że podczas wizji 6 czerwca nie stwierdzono istnienia tablic reklamowych stanowiących banery na działce nr 51/1. Od 1 czerwca urzędnicy otrzymali 11 zgłoszeń dotyczących zgodności banerów z uchwałą krajobrazową; jedno zgłoszenie o banerze na przystanku Muzeum Lotnictwa Polskiego przekazano do Zarządu Dróg Miasta Krakowa, który w kontroli z 21 sierpnia nie stwierdził umieszczenia nośnika w zgłaszanym miejscu.
Gdzie konieczna jest zgoda zarządców i jakie miejsca są objęte ograniczeniami?
Miasto rozróżnia sytuacje na terenach prywatnych i publicznych. Umieszczenie materiałów wyborczych w pasie drogowym, na ogrodzeniach przylegających do gruntów miejskich czy na tablicach Rad Dzielnic wymaga zgody odpowiedniego zarządcy terenu, na przykład Zarządu Dróg Miasta Krakowa lub samej Rady Dzielnicy. Władze przypominają, że tablice Rad Dzielnic służą komunikacji samorządowej i wykorzystanie ich do agitacji jest dopuszczalne jedynie za akceptacją danej Rady.
Trwają prace nad nowelizacją uchwały krajobrazowej, której celem jest doprecyzowanie zasad dotyczących kampanii wyborczej; zakończenie tych prac planowano na czerwiec 2025 roku.
